تبلیغات
پایگاه بزرگ علم،فناوری و دانلود - گرایش های مهندسی کشاورزی

یکشنبه 20 بهمن 1387  08:07 ق.ظ    ویرایش: - -
توسط: حامد
نوع مطلب: کشاورزی و زراعت ،

رشته‌ مهندسی‌ كشاورزی‌ در حال‌ حاضر در مقطع‌ كارشناسی‌ دارای‌ 10 گرایش‌ مختلف‌ است‌ كه‌ 3 گرایش‌ مهندسی‌ آبیاری‌ و آبادانی‌، مهندسی‌ اقتصاد كشاورزی‌ و مهندسی‌ ماشین‌ آلات‌ كشاورزی‌ مربوط‌ به‌ داوطلبان‌ گروه‌ علوم‌ ریاضی‌ و فنی‌ می‌باشد. 7 گرایش‌ دیگر یعنی‌ باغبانی‌، زراعت‌ و اصلاح‌ نباتات‌، خاك‌شناسی‌، گیاه‌پزشكی‌، علوم‌ و صنایع‌ غذایی‌، علوم‌ دامی‌ و ترویج‌ و آموزش‌ كشاورزی‌ مربوط‌ به‌ داوطلبان‌ گروه‌ تجربی‌ می‌شود.

مهندسی كشاورزی – اقتصاد كشاورزی

هدف تربیت كارشناسی است كه با تكیه بر معلومات و تجاربی كه می‌اندوزند بتوانند سمتهایی چون مجری، برنامه‌ریز، تحلیل‌گر برنامه‌های كشاورزی و اقتصاد كشاورزی را عهده‌دار شوند. داوطلب باید از روحیه كاركردن در محیط‌های روستایی و قطبهای تولید كشاورزی و دانش قوی ریاضی دبیرستان برخوردار و به فعالیتهای پژوهشی ، ارشادی و مشورتی در زمینه‌های علوم اقتصادی و اجتماعی روستایی و كشاورزی است علاقمند باشد. طول دوره 4 سال است و دورس شامل 20 واحد دروس عمومی، 23 واحد دروس علوم پایه، 49 واحد دروس اصلی كشاورزی است كه پس از آنها اختصاصا اصول مربوط به اقتصاد خرد و كلان دانشجویان، نظامها و اندیشه‌های اقتصادی اسلامی، اصول اقتصادی و كاربرد آن در كشاورزی و منابع طبیعی ریاضیات و آمار كاربردی در اقتصاد، مدیریت ، بازاریابی ،‌حسابداری و تعاون ، مبانی علوم اجتماعی و تحلیل سیستمها در 43 واحد تخصصی تعلیم داده می‌شود. فارغ‌التحصیلان عنوان مهندس كشاورزی در رشته اقتصاد را دارا می‌شوند. بعضی مراكز جذب فارغ‌التحصیلان عبارت است از : واحدهای اجرایی ، تحقیقاتی ، آموزشی و خدماتی كشاورزی در بخشهای دولتی تعاونی و خصوصی . امكان ادامه تحصیل تا سطح كارشناسی ارشد و دكتری در داخل كشور و تا سطوح بالاتر در خارج از كشور وجود دارد.

مهندسی كشاورزی – آبیاری
هدف دوره تربیت كارشناسان كارآموزی است كه بتوانند علاوه بر عهده‌دار شدن مسوولیت در رشته‌های آبیاری و امور آب كشور در برنامه‌ریزی و آموزش علوم آبیاری و زهكشی منشاء خدمات شایسته باشند.
طول این دوره 4 سال است كه طی آن دانشجویان با فراگرفتن 20 واحد دروس عمومی، 31 واحد دروس علوم پایه ، 30 واحد دروس اصلی كشاورزی و 54 واحد دروس تخصصی نظری، عملی و كارهای صحرایی مهارتهای لازم برای انجام دادن امور فوق را كسب می‌كنند.
داوطلبان باید در علوم پایه ریاضی و تجربی قوی، در رابطه با آب، خاك و مصرف بهینه آب علاقه‌مند و برای اشتغال در كارهای صحرایی دارای توان جسمی كافی و روحیه لازم باشند. فارغ‌التحصیلان می‌توانند تا سطح كارشناسی ارشد و بالاتر ادامه تحصیل دهند و یا در وزارت كشاورزی و امور آب سازمانهای آب منطقه‌ای وزارت نیرو ، واحد آب وزارت جهاد سازندگی و مهندسان مشاور رشته آب كشور به كار اشتغال ورزند.

مهندسی كشاورزی – ماشینهای كشاورزی
هدف تربیت كارشناسانی است كه بتوانند در زمینه‌های مربوط به كاربرد، نگهداری، تعمیر و ترویج ماشینهای كشاورزی ، برنامه‌ریزی منطقه‌ای ، مكانیزاسیون كشاورزی، مجری و ارزیاب پروژه‌های عملیاتی و برنامه‌های آموزش و تحقیقات عمل كنند. نیز با زمینه‌های طراحی ادوات آشنا باشند. دروس این رشته تشكیل شده است از : 20 واحد دروس عمومی، 27 واحد دروس علوم پایه ، 54 واحد دروس اصلی كشاورزی ، 53 واحد دروس تخصصی شامل دروس پایه، دروس مهندسی ، مكانیزمهای مربوط به ادوات و ماشینهای كشاورزی ، كاربرد،‌نگهداری و تعمیر و زمینه‌های طراحی آنها. طول دوره 4 سال است . دروس دوره به صورتهای نظری ، عملی و كارهای صحرایی است. فارغ‌التحصیلان دارای عنوان مهندسی كشاورزی در رشته ماشینهای كشاورزی خواهند شد و در صورت دارابودن شرایط می‌توانند در سطح كارشناسی ارشد (در داخل كشور) و دكترا ادامه تحصیل دهند. از مراكز عمده جذب فارغ‌التحصیلان این رشته: سازمانهای آموزشی ، تحقیقاتی ،‌برنامه‌ریزی و اجرایی مانند وزارت جهاد سازندگی ، شركتهای كشت و صنعت ،‌واحدهای تولیدی بخش خصوصی و ... است . آمادگی جسمی و روحی برای كارهای عملی و برخورداری از دقت كافی برای محاسبات فنی از ویژگیهای مطلوب داوطلبان این دوره است و باید در دروس ریاضی، فیزیك و آمار قوی باشند.
دكتر صدرالاشرفی استاد مهندسی اقتصاد كشاورزی دانشگاه تهران در معرفی این علم می‌گوید:
«مهندسی اقتصاد كشاورزیقوانین كلان اقتصاد را در بخش كشاورزی پیاده می‌كند تا بتوان از امكانات و منابع موجود بهترین استفاده را كرد و بیشترین سود را به دست آورد. به عبارت دیگر در این علم مسائل اقتصادی در بخش كشاورزی اعمال می‌شود تا با استفاده از منابع موجود اعم از زمین ، آب ، كود ، بذر نیروی انسانی و سرمایه حداكثر محصول و حداكثر سود به دست آید.»
این استاد دانشگاه در مورد تفاوت رشته اقتصاد گرایش اقتصاد كشاورزی با رشته‌ مهندسی كشاورزی – اقتصاد كشاورزی می‌گوید:
«دروس اختصاصی هر دو رشته یكی است اما دانشجویان رشته اقتصاد گرایش اقتصاد كشاورزی پایه رشته تحصیلی‌شان بر علم اقتصاد استوار است و دانشجویان رشته مهندسی اقتصاد كشاورزی پایه دروسشان بر دانش كشاورزی استوار شده است و بدون شك یك دانشجوی اقتصاد كشاورزی به دلیل عدم آشنایی با دانش كشاورزی و عوامل طبیعی از قبیل آب، خاك و هوا نمی‌تواند در این رشته كارایی لازم را داشته باشد. »
یكی دیگر از استادان دانشگاه نیز درباره ارائه اقتصاد كشاورزی به عنوان یك رشته مجزا – حدفاصل رشته كشاورزی و اقتصاد – می‌گوید:
«بازار محصولات كشاورزی به دلیل این كه در بسیاری از موارد پیوستگی تولید را ندارد و متغیرهایی مثل آب و هوا و خاك بر آن اثر می‌گذارد، به مطالعه تخصصی ویژه‌ای نیازمند است یعنی كارشناس و متخصص این بخش باید علاوه بر آشنایی با مسائل كشاورزی از قبیل اصول زراعت و بازارهای محصولات كشاورزی باید با اصول و مبانی علم اقتصاد مثل اقتصاد خرد و كلان نیز آشنا باشد»
رضا مصطفایی فارغ‌التحصیل این رشته نیز می‌گوید:
«مهندسی اقتصاد كشاورزی رشته‌ای است كه تلاش می‌كند از یك سو فعالیت كشاورزان و مدیران واحدهای كشاورزی را بهینه كند و از سوی دیگر در بهبود برنامه‌ریزی سیاستمداران و مدیران دولتی در بخش كشاورزی نقش داشته باشد.»
دكتر محمد حسین امید استاد مهندسی آبیاری دانشگاه تهران در معرفی این رشته می‌گوید:
«دانشجویان رشته آبیاری بخشی از دروس رشته مهندسی عمران آب و بخشی از دروس رشته كشاورزی را مطالعه می‌كنند. چرا كه هدف این رشته استفاده از آب در كشاورزی است. بنابراین یك مهندس آبیاری باید با آب و ویژگی‌های آن ، طریقه استحصال آب، طریقه انتقال آب به محل مصرف و طریقه مصرف آب آشنا باشد و برای تسلط به موارد فوق لازم است كه از دانشهای دیگری از قبیل زمین‌شناسی ، هواشناسی ،‌ خاك‌شناسی، گیاه‌شناسی، طراحی و ساخت تاسیسات آبی و مكانیزم مصرف آب توسط خاك و گیاه اطلاع داشته باشد.
برای مثال باید بداند كه یك باغ به چقدر آب نیاز دارد و گیاه باغی چه فرقی با گیاه علوفه‌ای دارد؟ یا این كه بداند در كشت سنتی، كشت مكانیزه و كشت آبیاری تحت فشار چقدر آب مصرف می‌شود و همچنین باید بداند كه یك سد چه ارتفاع، عرض ، حجم و بیرون‌ریزی آب باید داشته باشد.
البته همانطور كه پیش از این گفته شد عمده درسهای این رشته، آبیاری است و دانشجویان آبیاری دروسی در زمینه شناخت منابع آب زیرزمینی و سطحی و نحوه بهره‌برداری بهینه از این منابع و آبیاری و زهكشی (شیوه‌های آبیاری زمین‌های مختلف و نحوه دفع آبهای مازاد و هدایت آن به سوی رودخانه) مطالعه می‌كنند.»
دكتر امید همچنین در مورد تفاوت تخصصی مهندس كشاورزی – آبیاری با مهندس عمران – آب می‌گوید: «مهندس عمران آب‌سازه‌های آبی را طراحی می‌كند اما مهندس آبیاری طراحی‌های هیدرولیكی تاسیسات آبی را انجام می‌دهد. برای مثال مهندس آبیاری حجم،‌ارتفاع و عرض سد را تعیین می‌كند و مهندس عمران مشخص می‌كند كه سد مورد نظر باید با چه آماتور و سیمانی ساخته شود و مقاومت آن چقدر باید باشد.»
یكی دیگر از استادان این رشته می‌گوید:
«علم آبیاری ، علم آب و خاك است و دانشجویان این رشته درباره نحوه رساندن آب تا مزرعه توسط كانالها یا لوله‌های انتقال آب و شبكه‌های توزیع آب در زمین زراعی ، تامین نیاز محصولات زراعتی و باغی با روشهای مختلف آبیاری ، خارج ساختن آبهای اضافی از پیرامون ریشه به منظور تنفس ریشه گیاه توسط شبكه‌های زهكشی و احداث سدهای انحرافی و خاكی برای آبیاری كشاورزی آموزش می‌بینند.
دكتر تیموری استاد مهندسی ماشینهای كشاورزی دانشگاه تربیت مدرس در معرفی این رشته دانشگاهی می‌گوید:
«دانشجوی رشته ماشینهای كشاورزی در مقطع كارشناسی درباره كاربرد ماشینها در مزرعه و مدیریت و اجرای طرحهای مكانیزاسیون آموزش می‌بیند. كه از جمله این ماشینها می‌توان به ماشین‌های تسطیح اراضی ، ماشینهای خاك‌ورزی، ماشینهای كاشت، ماشینهای داشت، ماشینهای برداشت و ماشینهای پس برداشت اشاره كرد.»
«ماشینهای تسطیح اراضی برای هموار كردن پستی و بلندی‌های زمین به كار می‌رود تا زمین شیب مورد نیاز را برای كشت مورد نظر به دست بیاورد. در این زمینه مهندسی ماشینهای كشاورزی به نقشه‌برداری و محاسبه مقداری خاكی كه باید برداشه شده و یا در جاهای گود ریخته شود، می‌پردازد.
كار ماشینهای خاك‌ورزی نیز آماده كردن زمین برای كشت و كار می‌باشد. در این زمینه یك مهندس ماشینهای كشاورزی مقدار شخمی كه زمین باید بخورد و همچنین جهت شخم را با توجه به نوع كشت و نوع آبیاری زمین مورد نظر تعیین می‌كند.
در مورد ماشینهای كاشت نیز می‌توان به بذر كارها اشاره كرد كه برای زیرخاك كردن انواع بذر به كار می‌رود و ماشینهای داشت نیز شامل ماشین‌های پخش كود ، سم‌پاش‌ها، ماشینهای آبیاری و هر ماشین‌ دیگری می‌شود كه در مزرعه از مرحله سبز شدن گیاه تا برداشت مورد استفاده قرار می‌گیرد. ماشینهای برداشت نیز شامل دروگرها و كمباین‌ها می‌شود كه با توجه به نوع كشت مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در كل محاسبه ماشینهای مورد نیاز برای یك مزرعه، نگهداری و رسیدگی به تعمیرات و برنامه‌ریزی برای زمان و نحوه كار ماشینهای موردنظر بوسیله فارغ‌التحصیل این رشته انجام می‌گیرد. البته در مقطع كارشناسی ارشد و دكترا دانشجویان این رشته به طراحی ماشینهای كشاورزی می‌پردازند.»
رضا نصرتی فارغ‌التحصیل مهندسی ماشینهای كشاورزی نیز در معرفی این رشته می‌گوید:
«مهندسی ماشینهای كشاورزی، كاربرد مهندسی مكانیك در كشاورزی است و هدف آن تربیت كارشناسانی است كه بتوانند در زمینه‌های كاربرد، نگهداری ، تعمیر و ترویج ماشینهای كشاورزی، برنامه‌ریزی منطقه‌ای ، مكانیزاسیون كشاورزی و مجری و ارزیاب پروژه‌های عملیاتی فعالیت نمایند.»
گرایش‌های مقطع لیسانس:
مهندسی كشاورزی در مقطع لیسانس دارای سه گرایش « اقتصاد كشاورزی ، آبیاری ، ماشینهای كشاورزی» در گروه علوم ریاضی می‌باشد كه تفصیل آنها در قسمت «هدف» آورده شده است.
آینده شغلی ، بازار كار ، درآمد:
فرصت‌های شغلی موجود برای فارغ‌التحصیل مهندسی اقتصاد كشاورزی (در مقطع كارشناسی)
هرساله از طریق رسانه‌های گروهی مطلع می‌شویم كه در بعضی از نقاط كشور، در دی‌ماه یا فروردین ماه سیل می‌آید و در تیرماه و مردادماه در همان منطقه خشكسالی می‌شود. حوادثی كه آثار و تبعات آن از یك سو به صورت فقر، مهاجرت بی‌رویه روستائیان به شهرها، ناامنی، فساد و ناهنجاری‌های اجتماعی جلوه‌گر می‌شود و از سوی دیگر باعث وابستگی كشور ما به قدرتهای بزرگ دنیا می‌گردد. قدرتهایی كه امروزه محصولات مهم كشاورزی از قبیل گندم و برنج را نه به عنوان كالای مصرفی بلكه به عنوان ابزارهای سیاسی می‌دانند.
حال در مقابل این مشكل چه باید كرد؟ باید گفت كه این بر عهده برنامه‌ریزان اقتصاد كشاورزی است كه الگوهای متداول اقتصادی را با شرایط عینی كشور و با استفاده از تجربیات دیگران و پیش‌شرطهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی تعیین و طراحی كرده و ساز و كاری متناسب با شرایط موجود كشور ارائه دهند تا بتوان از بروز حوادث فوق و پیامدهای منفی آن تا حدودی جلوگیری كرد.
اما متاسفانه در كشور ما جایگاه فارغ‌التحصیلان مهندسی كشاورزی و از جمله مهندس اقتصاد كشاورزی به درستی مشخص نیست و در حال حاضر 40 هزار مهندس كشاورزی بیكار در كشور داریم كه از دانشگاههای دولتی و آزاد فارغ‌التحصیل شده‌اند. البته این به آن معنا نیست كه فارغ‌التحصیلان این رشته هیچ موقعیت كاری ندارند بلكه به گفته دكتر صدرالاشرفی فارغ‌التحصیل این رشته در صورت توانمندی می‌تواند در شركت‌های خصوصی طرحهای اقتصادی و كشاورزی ارائه دهد یا در جهاد كشاورزی به برنامه‌ریزی كوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت برای واحدهای كشاورزی مثل مزارع ، مرغداری‌ها و كارخانه‌های صنایع غذایی بپردازد یا در مورد علل موفقیت و عدم موفقیت واحدهای مختلف كشاورزی و نحوه سرمایه‌گذاری در زمینه محصولات كشاورزی تحقیق كند.
فرصت‌های شغلی موجود برای فارغ‌التحصیل مهندسی ماشین‌های كشاورزی (در مقطع كارشناسی)‌
آیا حضور مهندسین ماشینهای كشاورزی در كارخانجات ساخت ماشینهای كشاورزی امری ضروری است؟
شاید به نظر شما پاسخ این سوال واضح و روشن است و اصلا نیازی به طرح چنین سوالی نیست. اما حقیقت این است كه عده‌ای معتقدند یك مهندس مكانیك نیز می‌تواند مسوولیت‌ مهندس ماشینهای كشاورزی را بر عهده گرفته و ماشین‌های كشاورزی را طراحی كند. در حالی كه اگر یك مهندس طراح از خواص مكانیكی محصولات كشاورزی اطلاع نداشته باشد، نتیجه كار كیفیت خوبی نخواهد داشت. برای مثال اگر قرار است در یك كارخانه تراكتورسازی، تراكتوری برای درو كردن خوشه‌های گندم طراحی شود، باید تیغه كمباین برای بریدن این محصول حساب شده باشد و زاویه برش مشخص گردد و البته این كار در حیطه تخصص مهندس ماشینهای كشاورزی است. خوشبختانه در حال حاضر مدیران كارخانجات ساخت ماشین‌های كشاورزی نیز به همین نتیجه رسیده‌اند و فارغ‌التحصیلان این رشته بطور نسبی از فرصت‌های شغلی خوبی برخوردارند.
دكتر تیموری در همین زمینه می‌گوید:
«تا سال 79 كه من از وضعیت فارغ‌التحصیلان این رشته خبر داشتم، ما مهندس ماشینهای كشاورزی بیكار در كشور نداشتیم و فارغ‌التحصیلان در وزارت جهاد كشاورزی و كارخانجات ساخت ماشینهای كشاورزی مثل تراكتورسازی تبریز یا تراكتورسازی اراك مشغول به فعالیت بودند. »
فرصت‌های شغلی موجود برای فارغ‌التحصیل مهندسی كشاورزی – آبیاری (در مقطع كارشناسی)
آیا می‌دانید كه در كشور ما هر ساله بیش از 75 درصد از آب استحصالی به هدر می‌رود؟ و در حالی كه میزان كشت آبی كشور و همچنین نیاز واقعی آبی زمینهای زراعی و باغات، نباید از 20 میلیارد متر مكعب آب افزونتر باشد، هرساله 82 میلیارد متر مكعب آب در بخش كشاورزی مصرف می‌شود؟ تصور می‌كنید كه به چه دلیل هر ساله بخش اعظم این منبع بزرگ حیاتی در كشور ما تلف می‌شود؟
كارشناسان و متخصصان آبیاری معتقدند كه مشكل اصلی، آبیاری سنتی است . زیرا در آبیاری سنتی به علت روان بودن آب و قرار گرفتن در معرض خورشید و مجاورت با بادهای موسمی و غیرموسمی ، تبخیر آب بسیار زیاد است. از سوی دیگر در آبیاری سنتی با استفاده از رودخانه‌ها و ریزش‌های جوی ، صرف نظر از فرو رفتن آب در زیر زمین كه منجر به اتلاف بخش بزرگی از آب می‌شود، موجبات رویش علف هرز و پراكندگی بذر در باغ یا مزرعه را فراهم می‌سازد و بالاخره در این روش بسیاری از كشاورزان بیش از حد نیاز، گیاهان را آبیاری می‌كنند و حتی به میزان 3 برابر نیاز واقعی گیاه به مزرعه آب هدایت می‌شود و چون آب یكی از عمده اقلام هزینه می‌باشد، قیمت تمام شده تولیدات كشاورزی نیز با مصرف آب اضافی، به میزان چشمگیری افزایش می‌یابد.
از همین‌جا می‌توان به نقش مهم فارغ‌التحصیلان مهندسی آبیاری و نیاز جامعه ما به این دسته از متخصصان پی‌برد افرادی كه باطراحی روشهای آبیاری نوین نه تنها از تلفات آب جلوگیری می‌كنند بلكه با به حداقل رساندن تنش گیاهی در جذب آب و كمك به گسترش ریشه‌های مرئی در اعماق پایین‌تر خاك، میزان محصول در واحد سطح را در مواردی به میزان 2 تا 3 برابر افزایش می‌دهند و باعث بالا بردن كیفیت تولید نیز می‌شوند. برای مثال امروزه مهندسین آبیاری ایرانی با ابداع شیوه آبیاری قطره‌ثقلی توانسته‌اند به اهداف باارزشی از جمله صرفه‌جویی 70 درصدی ، ازدیاد محصول در واحد سطح ، عدم نیاز به پمپ و نیروی الكتریسیته ، عدم نیاز به مدیریت متبحر و گران قیمت‌، عدم گرفتگی قطره‌چكان‌ها ، لازم نبودن سرمایه اولیه زیاد ،‌آموزش سریع و چند روزه به زارعان و در نهایت افزایش درآمد كشاورزان و سرمایه‌گذران در این بخش اشاره كرد كه همه این موارد ، در دراز مدت در صورت عمومیت یافتن آن در سطح مزارع كشور، سبب خواهد شد تا بتدریج از واردات مواد غذایی بی‌نیاز شده و از مهاجرت روستائیان به شهرها به طرز مطلوبی جلوگیری شود.
دكتر امید در همین زمینه می‌گوید : «ما در منطقه‌ای زندگی می‌كنیم كه آب معدود و زمین محدود داریم. پس لازم است در كشاورزی بهترین روش را بكار ببریم تا بالاترین راندمان را داشته باشیم اما متاسفانه در ایران راندمان آبیاری 30 یا 25 درصد است یعنی از هر 100 لیتر آب ، 70 تا 75 لیتر آن از بین می‌رود و ما فقط 30 لیتر آن را مصرف می‌كنیم در حالی كه در دنیا این راندمان 70 درصد است و حتی در تعدادی از كشورهای پیشرفته دنیا این راندمان به 90 درصد هم رسیده است. حال اگر ما راندمان آبیاری‌مان را دو برابر كنیم بدون شك تولیدات كشاورزی ما رشد بسیاری خواهد داشت.
دكتر امید در ادامه می‌گوید:
«در حال حاضر فارغ‌التحصیلان این رشته در بخش خصوصی، وزارت نیرو ، وزارت جهاد كشاورزی ، مهندسین مشاور آب و خاك ، پیمانكاری‌های مختلف و شیلات زمینه كاری دارند. برای مثال در بخش شیلات، طراحی استخر برای پرورش ماهی در حیطه كار مهندسین آبیاری حضوری فعال دارند.
در یك كلام باید گفت كه فرصت‌های شغلی این رشته بسیار زیاد و حتی بیشتر از مهندسی عمران است چون از یك سو تعداد فارغ‌التحصیلان این رشته كمتر از مهندسین عمران است و از سوی دیگر بازار كار بسیار متنوع و در عین حال تخصصی برای این دسته از فارغ‌التحصیلان وجود دارد.»
علی دهمردان فارغ‌التحصیل این رشته می‌گوید:
«یك مهندس آبیاری علاوه بر كار در زمینه‌ تخصصی خود می‌تواند در زمینه‌های دیگر مثل نقشه‌برداری، محاسبه آبهای روان وسایل ناشی از بارندگی ، طراحی و احداث سیل‌بندها ، حفاظت آب و خاك در مقابل فرسایش ، طراحی سیستم فاضلاب شهری و استفاده از زمینه‌های شور و قلیایی و آبهای شور در كشاورزی فعالیت كند.
توانمندی‌ها و ویژگی‌های لازم برای موفقیت در مهندسی اقتصاد كشاورزی
رشته مهندسی اقتصاد كشاورزی نیز مثل دو رشته مهندسی كشاورزی – آبیاری و مهندسی ماشینهای كشاورزی تنها از بین داوطلبان گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی دانشجو می‌پذیرد چرا كه دانشجوی این رشته باید بتواند به خوبی محاسبه كرده و اطلاعات به دست آمده را تجزیه و تحلیل كند. یعنی بعد از این كه اطلاعات فنی مورد نیاز خود را از متخصصان كشاورزی در بخشهای مختلف اعم از آبیاری ، زراعت ، خاك‌شناسی، علوم دامی و سایر متخصصان دریافت كرد، یك برنامه عملی مناسب در زمینه مقدار نیروی كار دائمی یا فصلی ، نوع ماشین‌آلات مصرفی و الگوی بهینه تقاضا و مصرف بخشهای مختلف كشاورزی تعیین نماید و البته چنین كاری نیاز به ریاضی و آمار قوی و آشنایی با اصول كشاورزی دارد.
دكتر صدرالاشرفی در همین زمینه می‌گوید:
«به تجربه ثابت شده است كه داوطلبان گروه ریاضی و فیزیك به دلیل اینكه پایه ریاضی آنها قوی است . در این رشته موفق‌تر هستند.
در ضمن دانشجویی كه به كشاورزی علاقه دارد و از كار و فعالیت در مزارع و دامداری‌ها لذت می‌برد، می‌تواند در این رشته پیشرفت كند چون یك فارغ‌التحصیل مهندسی اقتصاد كشاورزی نمی‌تواند از محیط‌های روستایی و قطبهای تولید كشاورزی فاصله بگیرد و در پشت میز محاسبات اقتصادی خود را انجام دهد. »
توانمندی‌ها و ویژگی‌های لازم برای موفقیت در رشته مهندسی كشاورزی – آبیاری
مهندسی كشاورزی دارای 10 رشته است كه در این میان سه رشته مهندسی آبیاری، مهندسی اقتصاد كشاورزی و مهندسی ماشینهای كشاورزی از بین داوطلبان گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی دانشجو می‌پذیرند به عبارت دیگر در این سه رشته دانشجویان باید بر دروس ریاضی و فیزیك مسلط بوده و بتوانند بخوبی تجزیه و تحلیل كرده و محاسبه كنند و از عهده دروس مهم این رشته از قبیل نقشه‌برداری یا استاتیك برآیند.
توانمندی‌ها و ویژگی‌های لازم برای موفقیت در رشته مهندسی ماشینهای كشاورزی

بسیاری از داوطلبان آزمون سراسری تصور می‌كنند كه مهندسی ماشینهای كشاورزی همان مهندسی مكانیك است در حالی كه این رشته در مقطع كارشناسی حدفاصل مهندسی كشاورزی و مهندسی مكانیك می‌باشد و دانشجویان این رشته باید از هر دو علم اطلاعات كافی داشته باشند.
«اگر دانشجوی ماشینهای كشاورزی شرایط محصولات زراعی و باغی را نداند، طراحی او در عمل موفق نخواهد بود. به عنوان مثال اگر بخواهد یك ماشین دروگر گندم را طراحی كند باید بداند كه گندم در زمان برداشت چه خصوصیاتی دارد؟ تراكم كاشت آن چگونه است و چه انتظاراتی از ماشین دروگر می‌رود و بعد از برداشت چه عملیاتی باید بر روی گندم انجام گیرد؟‌ جنس خاك چیست؟ شیب زمین چند درصد است؟ مزرعه وسیع است یا این كه قطعه كوچكی است؟ و سوالاتی از این دست كه پاسخ به همه آنها نیاز به یك دید كلی از كشاورزی دارد و این دید كلی را دانشجو با خواندن دروس پایه و اصلی كشاورزی كسب می‌كند. »
دكتر تیموری نیز در همین زمینه می گوید:
«یك مهندس ماشینهای كشاورزی علاوه بر طراحی ماشین باید كاربرد ماشین را نیز بیاموزد. به همین دلیل دانشجویان در مقطع كارشنایس بیشتر با كاربرد ماشینهای كشاورزی آشنا می‌شوند و در مقطع كارشناسی ارشد و دكترا به طراحی ماشینهای كشاورزی می‌پردازند. همچنین دانشجوی این رشته باید در دو درس ریاضی و فیزیك قوی و توانمند باشد چون دروس این رشته ارتباط زیادی با این دو درس دارد. برای مثال دانشجوی ماشینهای كشاورزی باید از مقاومت قطعات ماشینهای كشاورزی اطلاع داشته باشد. در نتیجه لازم است دروسی از قبیل مقاومت مصالح و استاتیك بخواند. و باز به همین دلیل دانشجویان این رشته از بین داوطلبان گروه ریاضی و فیزیك انتخاب می شوند.»

وضعیت ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر :
فاغ‌التحصیلان مقطع كارشناسی مهندسی اقتصاد كشاورزی می‌توانند در مقاطع كارشناسی ارشد و دكترا ادامه تحصیل دهند. گرایشهای دوره كارشناسی ارشد در رشته آبیاری شامل : كارشناسی ارشد آبیاری و زه‌كشی و كارشناسی ارشد تاسیسات آبیاری است. گرایشهایی مانند هیدرولوژی و هیدرولیك نیز قبلا وجود داشته كه فعلا در این دو رشته دانشجو پذیرفته نمی‌شود. گرایشهای دوره دكترای آبیاری نیز همان آبیاری زه‌كشی و تاسیسات آبیاری است.
فارغ‌التحصیلان مقطع كارشناسی ماشینهای كشاورزی می‌توانند در مقطع كارشناسی ارشد در گرایشهای مكانیك ماشینهای كشاورزی، ترویج ماشینهای كشاورزی و مكانیزاسیون كشاورزی به تحصیل ادامه دهند. در مقطع كارشناسی ارشد امكان ادامه تحصیل در داخل كشور در هر سه گرایش یاد شده وجود دارد، اما در مقطع دكتری دانشجویان می‌توانند فقط گرایش مكانیك ماشینهای كشاورزی را داخل كشور دنبال كنند. ادامه تحصیلات مقطع دكتری در گرایشهای مكانیزاسیون كشاورزی و ترویج ماشینهای كشاورزی در حال حاضر فقط در خارج از كشور میسر است.

رشته‌های مشابه و نزدیك به این رشته :
مهندسی اقتصاد كشاورزی دارای دروس اختصاصی مشترك با رشته اقتصاد گرایش اقتصاد است.
مهندسی آبیاری دارای اشتراكات با مهندسی عمران – آب می‌باشد.
مهندسی ماشینهای كشاورزی كاربرد مهندسی مكانیك در كشاورزی است و دارای واحدهای مشابه این رشته می‌باشد.

مهندسی‌ كشاورزی‌ ـ باغبانی‌
تعریف‌ : هدف‌ از تأسیس‌ این‌ رشته‌ ترویج‌ علوم‌ باغبانی‌ در جهت‌ بالا بردن‌ سطح‌ كیفی‌ محصولات‌ كشاورزی‌ میوه‌، گیاهان‌ دارویی‌، درختچه‌ها و ... می‌باشد. هدف‌ این‌ گرایش‌ تربیت‌ كارشناسانی‌ است‌ كه‌ بتوانند در جهت‌ افزایش‌ تولید در واحد سطح‌، توسعه‌ محصولات‌ باغبانی‌ موردنیاز و بالا بردن‌ كیفیت‌ این‌ محصولات‌ در زمینه‌های‌ مختلف‌ پرورش‌ و تولید محصولات‌ باغی‌ و سبزی‌ و صیفی‌، گلهای‌ تزئینی‌، طراحی‌ فضاهای‌ سبز و ... به‌ فعالیت‌ بپردازند.یك‌ مهندس‌ كشاورزی‌ باغبانی‌ در زمینه‌های‌ مختلف‌ تولید میوه‌ و گیاهان‌ مختلف‌ دارویی‌، تولید نهال‌، اصلاح‌ و تهیه‌ بذر، فنون‌ جدید تولید و نگهداری‌ گیاهان‌، و پرورش‌ گلها و درختان‌ تزیینی‌، روش‌های‌ جدید كاشت‌ و برداشت‌ میوه‌ها و گیاهان‌ آموزش‌ می‌بیند.

مقاطع‌ تحصیلی‌ گرایش‌ باغبانی‌ : این‌ گرایش‌ در حال‌ حاضر در مقاطع‌ كارشناسی‌ پیوسته‌، كارشناسی‌ ارشد ناپیوسته‌ در داخل‌ كشور ارائه‌ می‌گردد. دكتری‌ این‌ رشته‌ در خارج‌ از كشور وجود دارد. و دارای‌ گرایش‌ خاصی‌ نمی‌باشد. ولی‌ دانشجویان‌ می‌توانند در زمینه‌های‌ مختلف‌ گل‌كاری‌، طراحی‌ باغ‌ و پارك‌ و میوه‌كاری‌ تحقیق‌ كنند.

فرصتهای‌ شغلی‌ برای‌ فارغ‌ التحصیلان‌ گرایش‌ باغبانی‌ : فارغ‌ التحصیلان‌ این‌ رشته‌ می‌توانند در مراكز دولتی‌ و خصوصی‌ مانند وزارتخانه‌های‌ كشاورزی‌ و سازمانهای‌ وابسته‌، جهاد سازندگی‌، مراكز كشت‌ و صنعت‌، وزارت‌ كشور، شهرداری‌ها، آموزش‌ و پرورش‌ (هنرستانها)، بانكها (بانك‌ كشاورزی‌)، فرهنگ‌ و آموزش‌ عالی‌ و ... جهت‌ كارهای‌ اجرایی‌ و تحقیق‌ فعالیت‌ كنند.
باغبانی‌ از نظر اقتصادی‌ یك‌ رشته‌ پر درآمد برای‌ تولیدكنندگان‌ است‌ چون‌ فارغ‌ التحصیلان‌ این‌ رشته‌ در صورت‌ داشتن‌ سرمایه‌ می‌توانند به‌ تولید گل‌ها، گیاهان‌ زینتی‌ و دارویی‌، سبزیجات‌ یا میوه‌های‌ گلخانه‌ای‌ ایجاد نهالستان‌ و تولید نهال‌ بپردازند.
یك‌ مهندس‌ باغبانی‌ می‌تواند به‌ عنوان‌ مشاور و مجری‌ طرحهای‌ گلخانه‌های‌ تولید گل‌ و سبزی‌، شاسی‌های‌ گرم‌ و سرد، خزانه‌های‌ تولید نشا و سایر ادوات‌ ثابت‌ باغبانی‌ طراحی‌ پاركها و فضاهای‌ سبز شهری‌، نقشه‌برداری‌ و طراحی‌ باغها و كاشت‌ میوه‌ و سبزی‌ در حد وسیع‌ و گسترده‌ فعالیت‌ كند.

تواناییهای‌ لازم‌ برای‌ موفقیت‌ در این‌ رشته‌ :
داوطلبان‌ گرایش‌ باغبانی‌ باید از دانش‌ بالایی‌ در زمینه‌های‌ علوم‌ پایه‌، شیمی‌، فیزیك‌ و... برخوردار باشند. از آنجا كه‌ اكثر كارها و فعالیتهای‌ این‌ رشته‌ در خارج‌ از محیط‌ شهری‌ و باغهاست‌، داوطلبان‌ لازم‌ است‌ از توان‌ جسمی‌ و قدرت‌ تجزیه‌ و تحلیل‌ و دقت‌ كافی‌ برخوردار باشند

مهندسی‌ كشاورزی‌ ـ مهندسی‌ خاك‌شناسی‌

تعریف‌ : هدف‌ از تأسیس‌ این‌ رشته‌ تربیت‌ كارشناسانی‌ است‌ كه‌ با كسب‌ دانش‌ در زمینه‌های‌ مختلف‌ خاك‌ از جمله‌ شناخت‌ عوامل‌ اقلیمی‌ آب‌ و خاك‌، شناسایی‌ و رده‌بندی‌ انواع‌ خاك‌ در مناطق‌ مختلف‌ از جهت‌ مراحل‌ پیدایش‌، خصوصیات‌ فیزیكی‌ و شیمیایی‌، علل‌ فرسایش‌. بتوانند راهكارها و طرح‌های‌ سازنده‌ در زمینه‌ جلوگیری‌ از فرسایش‌ خاك‌ و حفظ‌ و نگهداری‌ و احیای‌ خاكهای‌ زراعی‌ ارائه‌ دهند.
هدف‌ از ایجاد دوره‌ كارشناسی‌ در رشته‌ خاك‌شناسی‌ تربیت‌ كارشناسانی‌ است‌ كه‌ بتوانند علاوه‌ بر عهده‌دار شدن‌ مسئولیتهای‌ مختلف‌ در رشته‌ خاك‌شناسی‌ و طبقه‌بندی‌ اراضی‌ در برنامه‌ریزی‌ و آموزش‌ علوم‌ خاك‌ و تحقیقات‌ در زمینه‌های‌ خاك‌شناسی‌ و ایجاد برنامه‌های‌ مناسب‌ بهره‌وری‌ از زمین‌، خدمات‌ مفیدی‌ را ارائه‌ نمایند.

مقاطع‌ تحصیلی‌ و گرایشهای‌ رشته‌ مهندسی‌ خاك‌شناسی‌ : این‌ رشته‌ در حال‌ حاضر در مقاطع‌ كارشناسی‌، كارشناسی‌ ارشد و دكتری‌ در كشور ارائه‌ می‌گردد. این‌ رشته‌ دارای‌ گرایش‌ مصوب‌ نمی‌باشد. اما دانشجویان‌ در مقطع‌ كارشناسی‌ ارشد می‌توانند در موضوعاتی‌ مثل‌ بیولوژی‌ خاك‌، فیزیك‌ خاك‌، پیدایش‌ و رده‌ بندی‌، تناسب‌ اراضی‌، شیمی‌ خاك‌، فرسایش‌ و حفاظت‌ خاك‌، حاصلخیزی‌ خاك‌ تحقیق‌ و پژوهش‌ كنند.

فرصتهای‌ شغلی‌ گرایش‌ خاك‌شناسی‌ : فارغ‌ التحصیلان‌ این‌ گرایش‌ می‌توانند به‌ عنوان‌ مهندس‌ خاك‌شناسی‌ وزارتخانه‌های‌ كشاورزی‌، جهاد سازندگی‌، سازمان‌ حفاظت‌ محیط‌ زیست‌، آموزش‌ و پرورش‌، فرهنگ‌ و آموزش‌ عالی‌ و همچنین‌ شركتهای‌ مشاوره‌ای‌ و تحقیقاتی‌ بخش‌ خصوصی‌ مرتبط‌ با خاك‌ و آب‌ جذب‌ و به‌ فعالیت‌ مشغول‌ شوند. توانایی‌ یك‌ كارشناس‌ خاك‌شناسی‌، ارائه‌ طرح‌ها و برنامه‌های‌ جدید در زمینه‌ بهره‌برداری‌ از خاك‌ و زمین‌های‌ زراعی‌ و روش‌های‌ حفظ‌ و نگهداری‌ و احیاء اراضی‌ می‌باشد. علاقه‌مندی‌ به‌ طبیعت‌ و علوم‌ وابسته‌ به‌ آن‌. داشتن‌ دانش‌ بالا در زمینه‌های‌ شیمی‌ و ریاضی‌ و قدرت‌ تجزیه‌ و تحلیل‌ بالا.


مهندسی‌ كشاورزی‌ ـ علوم‌ دامی‌

رشته‌ علوم‌ دامی‌ یكی‌ از گرایشهای‌ رشته‌ مهندسی‌ كشاورزی‌ است‌. هدف‌ از این‌ گرایش‌، تربیت‌ كارشناسانی‌ است‌ كه‌ بتوانند با كسب‌ دانش‌ بخش‌های‌ مختلف‌ علوم‌ دامی‌ مثل‌ پرورش‌ دام‌ اصلاح‌ نژاد و غیره‌ باعث‌ بالا رفتن‌ سطح‌ كیفی‌ محصولات‌ دامی‌ شوند. دانشجویان‌ رشته‌ علوم‌ دامی‌ به‌ مطالعه‌ و بررسی‌ بر روی‌ پنج‌ عامل‌ اساسی‌ در پرورش‌ علمی‌ دامها می‌پردازند. این‌ عوامل‌ عبارتند از:

1 ـ پرورش‌ دام‌ به‌ نحو صحیح‌ و منطقی‌

2 ـ بهداشت‌ دام‌ در جهت‌ كاهش‌ تلفات‌ و ضایعات‌ و افزایش‌ توان‌ تولید و چگونگی‌ تغذیه‌ دامها.

3 ـ اصلاح‌ نژاد دامها

4 ـ مدیریت‌ نیروی‌ انسانی‌

5 ـ تولیدات‌ و بازاریابی‌ كه‌ بر اساس‌ این‌ عامل‌ باید بررسی‌ كرد كه‌ به‌ چه‌ نحوی‌ تولیدات‌ به‌ بازار عرضه‌ شود تا در سطح‌ تولیدات‌، افتی‌ ایجاد نگردد.

مقاطع‌ تحصیلی‌ گرایش‌ علوم‌ دامی‌ : این‌ گرایش‌ در حال‌ حاضر در مقاطع‌ كارشناسی‌، كارشناسی‌ ارشد و دكتری‌ نیز در كشور ارائه‌ می‌گردد. دارای‌ گرایش‌ مصوب‌ نمی‌باشد، ولی‌ در مقطع‌ كارشناسی‌ ارشد دانشجویان‌ می‌توانند در گرایشهای‌ اصلاح‌ دام‌، فیزیولوژی‌ دام‌ و تغذیه‌ دام‌ مطالعه‌ و تحقیق‌ كنند.

فرصتهای‌ شغلی‌ و محل‌های‌ كار : فارغ‌ التحصیلان‌ این‌ گرایش‌ می‌توانند در موارد زیر فعالیت‌ كنند:
مراكز علمی‌ مانند وزارت‌ جهاد كشاورزی‌ ـ مراكز خدمات‌ كشاورزی‌ روستایی‌ و عشایری‌، مراكز تحقیقاتی‌ و آموزشی‌، شركت‌های‌ كشت‌ و صنعت‌ در بخش‌ خصوصی‌ و دولتی‌ از مراكز جذب‌ فارغ‌التحصیلان‌ این‌ رشته‌ می‌باشند. كارشناس‌ این‌ رشته‌ می‌تواند به‌ عنوان‌ مهندس‌ علوم‌ دامی‌ خدمات‌ مدیریتی‌، برنامه‌ریزی‌ و اجرای‌ طرح‌های‌ تحقیقاتی‌ را در سازمانها و شركت‌های‌ تابعه‌ انجام‌ دهد. همچنین‌ می‌توانند در آزمایشگاههای‌ تغذیه‌ برای‌ خوراك‌ یا آنالیز خوراك‌، آزمایشگاههای‌ اصلاح‌ نژاد دام‌ و مراكز تحقیقاتی‌ امور دام‌ و آبزیان‌ فعالیت‌ كنند. یا اینكه‌ خود یك‌ دامداری‌ یا مرغداری‌ راه‌اندازی‌ كنند. هر داوطلب‌ باید بداند كه‌ بخش‌ قابل‌ توجهی‌ از دروس‌ این‌ رشته‌ جنبه‌ عملی‌ دارد و دانشجو باید در دامداری‌ها و زمین‌های‌ زراعی‌ با نحوه‌ پرورش‌ و تغذیه‌ دام‌ آشنا گردد. از لحاظ‌ درسی‌ نیز دانشجوی‌ این‌ رشته‌ لازم‌ است‌ كه‌ به‌ دروسی‌ مانند آمار و زیست‌شناسی‌ مسلط‌ باشد.



مهندسی‌ كشاورزی‌ ـ ترویج‌ و آموزش‌ كشاورزی‌

تعریف‌ : در حال‌ حاضر گروه‌ آموزشی‌ در دانشكده‌های‌ كشاورزی‌ به‌ تولید دانش‌ فنی‌ كشاورزی‌ و آموزش‌ آن‌ می‌پردازند. ولی‌ برای‌ این‌ كه‌ دانش‌ و یافته‌های‌ تحقیقاتی‌ به‌ مخاطبین‌ جامعه‌ منتقل‌ شود لازم‌ است‌ كارشناسانی‌ تربیت‌ شوند كه‌ بتوانند فاصله‌ بین‌ متخصصان‌ و بهره‌برداران‌ را از لحاظ‌ انتقال‌ دانش‌ پر كنند. به‌ عبارت‌ دیگر بتوانند دانش‌ تخصصی‌ را برای‌ بهره‌برداری‌ عامه‌ مردم‌ تهیه‌ و تنظیم‌ و آماده‌ ارائه‌ نمایند. چنین‌ افرادی‌ باید به‌ دانش‌ و مهارت‌ مدیریت‌ آموزشی‌، برنامه‌ریزی‌ آموزشی‌ و ترویجی‌، تكنولوژی‌ آموزشی‌، جامعه‌شناسی‌ و همچنین‌ مبانی‌ و اصول‌ دانش‌ كشاورزی‌ به‌ طور تئوری‌ و عملی‌ مسلط‌ باشند تا بتوانند از یك‌ سو بعنوان‌ كارشناس‌ آموزشی‌ توانایی‌ آموزش‌ برنامه‌ ریزی‌ آموزشی‌ و مدیریت‌ هنرستانها و دبیرستانهای‌ كشاورزی‌ را به‌ دست‌ بیاورند و از سوی‌ دیگر به‌ عنوان‌ كارشناس‌ ترویج‌ قدرت‌ انتقال‌ یافته‌های‌ نوین‌ را به‌ روستائیان‌ داشته‌ باشند و بر كار آنها نظارت‌ كرده‌، باعث‌ افزایش‌ كمیت‌ و كیفیت‌ تولید گردند و یا به‌ طور غیرمستقیم‌ برای‌ انتقال‌ یافته‌های‌ نوین‌ برنامه‌ ریزی‌ كنند.

فرصتهای‌ شغلی‌ موجود برای‌ فارغ‌ التحصیلان‌ مهندسی‌ ترویج‌ و آموزش‌ كشاورزی‌ (در مقطع‌ كارشناسی‌) : فارغ‌ التحصیلان‌ رشته‌ مهندسی‌ ترویج‌ و آموزش‌ كشاورزی‌ می‌توانند بعنوان‌ رئیس‌ سازمان‌ كشاورزی‌ استان‌، مجری‌ طرحهای‌ تحقیقاتی‌ ترویجی‌، كارشناس‌ ترویج‌ و آموزش‌ در وزارت‌ تعاون‌، صندوق‌ بیمه‌ و سازمان‌ مدیریت‌ و برنامه‌ریزی‌ مشغول‌ به‌ فعالیت‌ شوند و باعث‌ ارتقای‌ سطح‌ زندگی‌ روستائیان‌ گردند یا به‌ عنوان‌ كارشناس‌ گروهی‌ از مروجین‌ را برای‌ انتقال‌ یافته‌های‌ نوین‌ به‌ روستائیان‌ آماده‌ كرده‌ بر كار آنها نظارت‌ كنند.
در ضمن‌ مهندسان‌ ترویج‌ و آموزش‌ كشاورزی‌ می‌توانند به‌ عنوان‌ مدیر برنامه‌ریز آموزشی‌ یا تكنولوژیست‌ آموزشی‌ در هنرستانها و دبیرستانهای‌ كشاورزی‌ فعالیت‌ داشته‌ باشند. همچنین‌ می‌توانند در سمینارها و كنگره‌های‌ علمی‌ مسئول‌ وسایل‌ دیداری‌ و شنیداری‌ شوند یا به‌ عنوان‌ سردبیر روزنامه‌ها و نشریات‌ كشاورزی‌ در جامعه‌ خدمت‌ كنند.

شرایط‌ احراز شغل‌ كارشناس‌ ترویج‌ كشاورزی‌ : داشتن‌ لیسانس‌ یا فوق‌ لیسانس‌ یا دكتری‌ در یكی‌ از رشته‌های‌ كشاورزی‌ یا جنگل‌ و مرتع‌ و یا گواهینامه‌ فوق‌ دیپلم‌ در یكی‌ از رشته‌های‌ كشاورزی‌ یا جنگل‌ و مرتع‌ و كسب‌ تجارب‌ لازم‌ است‌.

مقاطع‌ و گرایشهای‌ رشته‌ مهندسی‌ ترویج‌ و آموزش‌ كشاورزی‌ : این‌ رشته‌ در مقطع‌ كارشناسی‌ ـ كارشناسی‌ ارشد و دكترا در دانشگاههای‌ ایران‌ ارائه‌ می‌شود.

   


نظرات()   

پایگاه بزرگ علم،فناوری و دانلود